Унгарија целосно ја исклучува „Пакш“ првпат по 44 години

август 2, 2026

Унгарија започна со целосно исклучување на нуклеарната електрана „Пакш“ за првпат во нејзината 44-годишна оперативна историја, откако рекордно ниското ниво на Дунав го оневозможи безбедното обезбедување вода за ладење на реакторите.

Премиерот Петер Маѓар соопшти дека по исклучувањето на уште еден блок, производството на единствената нуклеарна електрана во земјата ќе се намали на само 240 MW, пред целосно да запре. „Пакш“ има вкупен инсталиран капацитет од околу 2.000 MW и во нормални услови обезбедува речиси половина од електричната енергија произведена во Унгарија.

Целосниот прекин може да трае неколку недели доколку нивото на Дунав продолжи да се намалува. Во тој случај, Унгарија ќе мора да го надомести производниот дефицит преку зголемен увоз, активирање други домашни капацитети и ограничување на потрошувачката кај големите индустриски корисници.

Според процената на Марк Раднаи, потпретседател на партијата Тиса, енергетската криза и поскапиот увоз би можеле да ја чинат земјата меѓу 100 и 200 милијарди форинти, односно приближно 315–630 милиони долари. Износот не претставува официјална пресметка на операторот или на унгарското Министерство за енергетика, а конечниот трошок ќе зависи од времетраењето на прекинот и пазарните цени на електричната енергија.

Од 2.000 на само 240 MW

„Пакш“ располага со четири реактори од типот VVER-440, пуштени во работа меѓу 1982 и 1987 година. Пред најавеното целосно исклучување, производството веќе беше намалено од околу 2.000 на само 240 MW, што претставува приближно 12% од вкупниот капацитет.

При работа со полн капацитет, електраната теоретски може да произведе околу 48 GWh електрична енергија дневно. Секој ден на целосен застој затоа создава значителен дефицит што мора да биде надоместен од други извори.

Електраната се наоѓа на Дунав, околу 90 километри јужно од Будимпешта, и ја користи речната вода за ладење на реакторите. Поради историски нискиот водостој, пумпите сè потешко можат да повлечат доволно вода за безбедно работење.

Нивото на реката кај „Пакш“ паднало на околу 121 сантиметар под референтното ниво, а прогнозите укажуваат на дополнително намалување. Без позначителни врнежи, електраната би можела да остане надвор од системот повеќе недели.

Колку може да ја чини Унгарија?

Најголемиот директен финансиски товар ќе произлезе од потребата изгубеното домашно производство да се замени со увезена електрична енергија, потенцијално по значително повисоки пазарни цени.

Процената од 100–200 милијарди форинти, или 315–630 милиони долари, зависи од повеќе фактори:

  • колку долго „Пакш“ ќе остане исклучена;
  • колкав дел од изгубеното производство ќе биде покриен со увоз;
  • по која цена Унгарија ќе купува електрична енергија;
  • дали другите домашни електрани ќе можат да го зголемат производството;
  • колкаво намалување на потрошувачката ќе прифатат индустријата и домаќинствата.

Финансискиот ризик дополнително го зголемува топлотниот бран, кој истовремено ја зголемува потрошувачката за ладење и го намалува производството од електрани зависни од речна вода.

Ситуацијата ја отежна и дефектот во гасната електрана „Дунаменти“, поради кој од системот привремено отпаднаа дополнителни 400 MW. Иако се работи на нејзино враќање во функција, истовременото губење нуклеарен и гасен капацитет значително ја намалува оперативната резерва на системот.

Кои опции ѝ остануваат на Унгарија?

Првата опција е значително зголемување на увозот. Унгарија располага со околу 3,6–3,8 GW прекуграничен преносен капацитет, што теоретски е доволно за покривање на најголемиот дел од производството изгубено со исклучувањето на „Пакш“.

Но, физичкиот увозен капацитет не е исто што и гарантирана достапност на електрична енергија. Унгарија ќе може да увезува само доколку соседните пазари имаат доволно производство, слободен прекуграничен капацитет и подготвеност да извезуваат.

Ова е особено важно бидејќи нискиот водостој на Дунав не ја погодува само Унгарија. Романија исто така се соочува со намалено нуклеарно производство, додека хидроелектраните и речниот транспорт се под притисок во повеќе земји од регионот. Доколку кризата се прошири, повеќе држави би можеле истовремено да бараат дополнителна електрична енергија од истиот регионален пазар.

Втората опција е активирање или зголемување на производството од други домашни електрани, вклучително и враќањето на „Дунаменти“ во функција. Тоа, сепак, може да ја зголеми потрошувачката на природен гас и трошоците за производство.

Третата опција е управување со побарувачката. Унгарските власти веќе побараа од големите индустриски потрошувачи да ја намалат употребата на електрична енергија. Првично е договорено ограничување од 240 MW, но доброволните мерки би можеле да станат задолжителни доколку недостигот продолжи.

Дополнителни можности се користење на системските резерви, ограничување на потрошувачката во часовите со најголема побарувачка и регионална помош од соседните електроенергетски системи.

Климатската отпорност станува дел од енергетската безбедност

Нуклеарните електрани, како и голем дел од термоелектраните, зависат од сигурен пристап до вода за ладење. Продолжените суши, нискиот водостој и високата температура на реките можат да го ограничат нивното производство или целосно да го запрат.

Кризата истовремено покажува и колкав системски ризик создава зависноста од еден производен извор што обезбедува речиси половина од националната електрична енергија.

Целосното исклучување на „Пакш“ по 44 години покажува дека енергетската транзиција не е само прашање на намалување на емисиите. Таа мора да создаде и електроенергетски систем способен да издржи суши, топлотни бранови, недостиг на вода и ненадејно губење на големи производни капацитети.

ECI

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *