ENTSO-E и ENTSOG (европски преносни системи на електрична енергија/природен гас) во своите предлог развојни планови, планираат длабока структурна трансформација на европскиот енергетски систем.
Во текот на претходната недела објавија предлог-сценарија и аналитичка основа за идното планирање на европската електроенергетска, гасна и водородна инфраструктура, за следниот десетгодишен период за развој на европските преносни системи – TYNDP 2026 (Ten Year Network Development Plans).
Главната порака е јасна. Европа постепено излегува од модел заснован на фосилни горива и влегува во систем во кој електричната енергија, водородот, биометанот и флексибилноста стануваат главни носители на сигурноста на снабдувањето.
Најважниот парадокс во развојните сценарија е следен: вкупната енергетска побарувачка се намалува, но потрошувачката на електрична енергија силно расте. Причината е во енергетската ефикасност, електрификацијата и новата улога на електричната енергија. Таа повеќе не е само енергија за домаќинства, индустрија и транспорт. Во сценаријата, струјата станува и суровина за производство на водород и синтетички горива.
Предлог сценарија: електролизата станува голем потрошувач на електрична енергија
До 2050 година, според предлог сценаријата, електролизата може да стане еден од најголемите нови извори на побарувачка за електрична енергија. Околу една петтина од вкупната електрична енергија во системот би се користела за производство на водород и синтетички горива.
Ова целосно ја менува логиката на планирање. Европскиот електроенергетски систем нема да се димензионира само според класичната потрошувачка. Ќе мора да се планира и според потребите на индустријата, водородната економија, синтетичките горива, складиштата и флексибилните потрошувачи.
Тоа е суштинската промена. Електричната енергија станува централна инфраструктурна основа на енергетската транзиција.
Водородот не е замена за сè, туку решение за најтешките сектори
Во предлог сценаријата, водородот не се појавува како масовен енергенс за сите сектори. Неговата улога е поконцентрирана и поиндустриска. Најголемата примена се очекува во тешката индустрија, неенергетската употреба, рафинериите и делови од транспортот каде директната електрификација е потешка.
Ова е важна порака. Водородот нема да ја замени електричната енергија. Тој ќе ја надополни таму каде што директната електрификација не е технички или економски најсоодветна.
Затоа водородот во овие сценарија треба да се чита како дел од поширока индустриска трансформација. Тој е алатка за секторите што тешко се декарбонизираат, а не универзално решение за секоја форма на потрошувачка.
Гасната мрежа не исчезнува, но гасот ја менува природата
Предлог сценаријата не покажуваат едноставен крај на гасната инфраструктура. Тие покажуваат нејзина трансформација.
Употребата на фосилен природен гас силно се намалува. Истовремено, биометанот и синтетичките гасови добиваат сè поголема улога. Домашното производство на биометан до 2050 година достигнува околу 800 TWh годишно и станува најголема компонента во снабдувањето со метан.
Во исто време, увозот на природен гас се намалува од речиси 2.500 TWh во 2030 година на околу 600 TWh во 2050 година. Ова покажува дека европската енергетска независност не се гради само со сонце и ветер. Таа се гради и со домашно производство на обновливи гасови.
Тука е една од најважните пораки од извештајот. Гасната инфраструктура не мора да исчезне. Но нејзината содржина, улога и економска логика радикално се менуваат.
Складиштата за водород ќе работат подинамично од складиштата за гас
Еден од најинтересните технички детали во TYNDP 2026 сценаријата е начинот на кој се користат складиштата за водород.
Традиционалните складишта за природен гас главно служат за сезонско балансирање. Тие се полнат во периоди на пониска потрошувачка и се празнат во зима. Водородните складишта, според сценаријата, имаат многу поактивна улога.
Во 2030 година тие би надминале четири целосни циклуси на полнење и празнење годишно. Подоцна би се стабилизирале на околу три циклуси годишно.
Тоа покажува дека водородот нема да биде само резерва за зимски периоди. Тој може да стане оперативен инструмент за балансирање на целиот енергетски систем.
Врвното оптоварување се сели кон пладне
Најголемата промена не е само во тоа колку струја ќе троши Европа. Промената е и во тоа кога и зошто ќе ја троши.
Класичната врвна побарувачка останува поврзана со домаќинствата, транспортот и греењето. Но кога во системот ќе се вклучат електролизерите, батериите, пумпните хидроелектрани и другите флексибилни технологии, врвното оптоварување се поместува кон пладне.
Тоа е логично. Во тој период системот има најмногу соларна енергија. Затоа дел од флексибилната потрошувачка се усогласува со часовите на високо производство од обновливи извори.
Во иднина, стабилноста на мрежата нема да зависи само од тоа колку електрани има Европа. Таа ќе зависи и од тоа колку паметно се управува со потрошувачката.
Сонцето и ветерот стануваат основа на новата енергетска независност
До 2050 година, според предлог сценаријата, обновливите извори стануваат доминантен дел од европскиот енергетски систем. Ветерот и сонцето стануваат главна основа на производството на електрична енергија.
Но ова не значи дека системот ќе се потпира само на варијабилни извори. Напротив, тие ќе мора да бидат поддржани со складишта, флексибилна потрошувачка, водород, нискојаглеродни диспечерски капацитети и подобра интеграција меѓу електроенергетскиот, гасниот и водородниот систем.
Затоа предлог сценаријата не се само документ за декарбонизација. Тие се документ за нова инфраструктурна логика.
Европа повеќе не го планира енергетскиот систем околу јаглен, нафта и увозен гас. Во овие сценарија, системот се гради околу електрична енергија, водород, домашни обновливи гасови, складирање и управувана потрошувачка.
Главната порака е јасна: енергетската транзиција повеќе не е само замена на едно гориво со друго. Таа е целосна промена на начинот на кој системот се произведува, складира, троши и балансира.
м-р Виктор Андонов

