Индустријата од „тешка за декарбонизација“ станува подготвена за електрификација

јуни 7, 2026

Секојпат кога цената на гасот нагло ќе порасне, дел од европската индустрија се соочува со сериозен притисок. Гасната криза од 2022 година доведе до затворање на фабрики, префрлање на производството и долгорочни последици за енергетски интензивните сектори. Новите геополитички тензии дополнително покажаа колку индустријата е изложена на горива врз кои нема целосна контрола.

Вообичаениот одговор на ваквите кризи е да се бара повеќе гас. Но, според Jan Rosenow, постои подобар одговор: побрза и посистемска електрификација на индустријата.

Во неговиот напис, Rosenow се повикува на новата анализа и извештај „High Voltage“, на кој работел заедно со Cassandra Etter-Wenzel. Главното прашање во извештајот е едноставно, но клучно: колкав дел од индустриската енергетска побарувачка реално може да работи на електрична енергија?

Потенцијалот е поголем од досегашните очекувања

Индустријата учествува со околу 29% од глобалните емисии на CO₂, најмногу поради согорување фосилни горива за добивање топлина. Затоа овој сектор со години се опишува како „тежок за декарбонизација“. Но, Rosenow предупредува дека оваа ознака премногу често станува изговор за чекање.

Наместо да се гради уште еден модел, анализата „High Voltage“ го синтетизира постојното најдобро знаење. Таа комбинира мета-преглед на инженерски студии оддолу-нагоре и систематска анализа на 1.600 глобални сценарија за намалување на емисиите, во кои се разгледува колкав дел од индустриската енергија доаѓа од електрична енергија.

Заклучокот е значаен: денес електричната енергија покрива само околу една петтина од финалната индустриска потрошувачка на енергија. Во просекот на сите анализирани сценарија, тој удел се зголемува на околу 35% до 2050 година. Но, кај сценаријата со силна климатска амбиција, брза декарбонизација на електроенергетскиот сектор и поддржувачка индустриска политика, електрификацијата достигнува медијана од 51% до 2050 година, а горниот опсег оди и до 85%.

Ако се погледне подалеку, до 2100 година, високите патеки на електрификација се групираат околу 68–70%, а некои сценарија се приближуваат до речиси целосна електрификација на индустријата.

Ова е централната порака на Rosenow: ограничувањето не е технички плафон. Разликата меѓу ниските и високите патеки не ја одредува физиката, туку условите што ги создаваат политиките, инфраструктурата, цените и инвестициската сигурност.

Политиките се пресудни

Најважниот број во анализата не е еден конкретен процент. Поважна е причината зошто постои толку голема разлика меѓу ниските и високите сценарија.

Високите патеки на електрификација секогаш се поврзани со неколку заеднички услови: рани и големи инвестиции во инфраструктура, достапна чиста електрична енергија и политики што доволно долго испраќаат јасен сигнал кон индустријата.

Со други зборови, разликата меѓу индустрија што останува само делумно електрифицирана и индустрија што се движи кон високите нивоа на електрификација не е во технологијата. Таа е во одлуките што се носат оваа деценија.

Електрификацијата, според Rosenow, не е маргинална климатска мерка. Таа е структурен механизам за намалување на зависноста од фосилни горива и за декарбонизација. Кога индустриски гасен котел се заменува со топлинска пумпа, емисиите се намалуваат веднаш, а потоа дополнително се намалуваат како што електроенергетскиот систем станува почист.

Технологиите веќе постојат

Една од најважните поенти во написот е дека многу од потребните технологии не се прототипи. Индустриски топлински пумпи, електрични котли, електротермичко складирање и отпорно загревање веќе можат да заменат голем дел од ниско и среднотемпературната индустриска топлина.

Тоа не значи дека целиот индустриски сектор лесно ќе се електрифицира. Челикот, цементот и хемиската индустрија бараат многу високи температури и промени во самиот производствен процес. Но, и таму се појавуваат технологии како плазма, индукциско загревање и други електрични решенија за многу високи температури.

Rosenow истовремено посочува дека постојат реални ограничувања. Индустриските капацитети се долгорочни и капитално интензивни, а компаниите се внимателни кога треба да инвестираат во нова опрема при неизвесни идни цени на енергијата и неизвесна јаглеродна политика.

Дополнително, во сектори како производство на хартија и целулоза или рафинерии, електрификацијата не значи само замена на гориво. Таа може да значи и губење на сопствено производство на енергија на локацијата, кое денес им помага на компаниите да ги намалат оперативните трошоци. Ова се реални пречки, но според Rosenow тие се причина политиката да биде внимателно дизајнирана, а не причина да се чека.

Главната бариера е цената, не технологијата

Најчестата пречка не е дали електричната технологија функционира. Пречката е што користењето електрична енергија често е поскапо од согорувањето гас, поради начинот на кој се поставени даноците, давачките и тарифите.

Тоа создава погрешен економски сигнал. Индустријата се охрабрува да продолжи да користи гас, иако електричните технологии можат да бидат поефикасни, почисти и помалку изложени на меѓународни ценовни шокови.

Затоа извештајот поставува кратка листа на непосредни приоритети. Прво, електричната енергија треба да стане посигурна и постабилна опција преку отстранување на давачките што непропорционално ја оптоваруваат струјата. Второ, треба да се зголеми примената на технологиите што веќе функционираат, преку аукции, договори за разлика, оперативни грантови и премии за чиста топлина. Трето, потребни се побрзи мрежни приклучоци и побрзи дозволи, бидејќи проект што не може да добие приклучок на мрежа практично не може да се реализира.

Дополнително, првите инвеститори треба да се заштитат преку побрза амортизација, даночни кредити и концесиско финансирање. Јавните набавки и индустриските кластери можат да помогнат во создавање стабилна побарувачка, за првите проекти да можат да пораснат во поголем пазар.

Топлинските пумпи се најконкурентна чиста опција

Во делот за економијата, Rosenow се осврнува на истражување во кое се споредуваат трошоците за различни чисти решенија за ниско и среднотемпературна индустриска топлина: високотемпературни топлински пумпи, електрични котли, водородни котли и котли на биомаса.

Заклучокот е важен: високотемпературните топлински пумпи излегуваат како најевтина чиста опција. Кога се комбинираат со складирање топлина, трошокот за топлина може дополнително да се намали до 15%, бидејќи системот може да работи во периоди кога електричната енергија е поевтина.

За разлика од тоа, водородните котли остануваат значително поскапи, дури и при оптимистички претпоставки. Ова е важна порака за индустриската политика: таму каде што директната електрификација е можна, таа најчесто е поефикасен и поекономичен пат од користење водород.

Европската Унија веќе ја отвора вратата

Rosenow посочува дека Европската Унија веќе го направила првиот важен чекор преку првата аукција во светот посветена на електрификација на индустриска топлина. Станува збор за аукцијата за индустриска топлина во рамки на Фондот за иновации на ЕУ.

Пилот-аукцијата од 1 милијарда евра, започната во декември 2025 година, привлекла 85 апликации со речиси 10 милијарди евра побарана поддршка. На крај биле доделени околу 400 милиони евра за 65 проекти во десет земји. Европската комисија потврдила и втор круг во 2026 година, повторно со буџет од 1 милијарда евра.

Според Rosenow, сигналот е важен колку и самите пари. Индустриските инвестиции се долгорочни и капитално интензивни. Компаниите не бараат само еднократна поддршка, туку предвидливост дека ваквите инструменти ќе продолжат и во иднина.

Важен детал е што пилот-аукцијата го покривала целиот температурен опсег, со посебна категорија за високи температури над 400°C. Прифатливи технологии биле топлински пумпи, индукциско загревање, отпорно загревање и плазма технологии. Со тоа, според Rosenow, електрифицираната процесна топлина веќе не е ниша во климатската политика, туку станува дел од јадрото на европската индустриска политика.

Зошто ова е важно за индустријата

Централната порака на написот е дека трајниот одговор на нестабилноста на фосилните горива не е повеќе увоз на гас, туку помала зависност од меѓународно тргувани горива и поголемо користење електрична енергија што може да се произведува дома, од сонце и ветер.

Секоја фабрика што се електрифицира станува помалку изложена на следниот ценовен шок. Тоа ја менува рамката на дебатата: индустриската електрификација не треба да се гледа како „премногу тешка“, туку како прашање зошто се чека толку долго.

Извор

Jan Rosenow, „Industry: from hard-to-abate to ready-to-electrify“, Bright Spots, Substack, 31 мај 2026 година.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *