Светот ќе има потреба од 18,4 TW обновливи извори до 2035 година

октомври 20, 2026

Според најновиот извештај на Меѓународната агенција за обновлива енергија (IRENA), за исполнување на климатските цели до 2035 година ќе бидат потребни повеќе од трипати поголеми капацитети од обновливи извори, шестпати поголеми капацитети за складирање и двојно повисоки годишни инвестиции во електроенергетските мрежи.

Меѓународната агенција за обновлива енергија (IRENA), во извештајот World Energy Transition Outlook 2026: 1.5°C Pathway, претставува сценарио за трансформација на глобалниот енергетски систем до 2050 година, со особено значајни инвестициски и инфраструктурни цели за следната деценија.

Според сценариото усогласено со ограничување на глобалното затоплување на 1,5°C, инсталираниот капацитет од обновливи извори треба да се зголеми од приближно 5,2 TW во 2025 година на 18,4 TW до 2035 година, а потоа на 38,2 TW до средината на векот.

Ова подразбира просечно годишно нето-зголемување од повеќе од 1.300 GW во периодот 2026–2035 година. Најголемиот дел од новите капацитети ќе произлегува од фотоволтаичните и ветерните електрани, но нивната интеграција ќе бара паралелно проширување на мрежите и капацитетите за складирање.

Фотонапонските и ветерните електрани ќе го предводат новиот енергетски микс

IRENA предвидува значително зголемување на учеството на обновливите извори во глобалното производство на електрична енергија.

Според сценариото од 1,5°C, обновливите извори треба да обезбедуваат околу 78% од глобалното производство на електрична енергија до 2035 година, а нивното учество да достигне 92% до 2050 година.

Фотонапонските електрани стануваат централна технологија во идниот електроенергетски систем, додека ветерните електрани на копно и на море ќе имаат значајна улога во проширувањето на производството. Хидроелектраните, геотермалните извори и биоенергијата ќе обезбедуваат дополнителни капацитети и флексибилност.

Оваа промена не се однесува само на структурата на инсталираните капацитети. Таа подразбира и нов начин на функционирање на електроенергетските системи, во кои производството сè повеќе ќе зависи од временските услови, а сигурноста на снабдувањето ќе бара значително поголема флексибилност.

Инвестициите во производство треба да достигнат 1.520 милијарди долари годишно

Според пресметките на IRENA, за исполнување на сценариото ќе бидат потребни просечни годишни инвестиции од околу 1.520 милијарди долари во нови капацитети за производство од обновливи извори во периодот 2026–2035 година.

Најголемиот дел од средствата се насочени кон фотонапонските и ветерните електрани.

Особено значајно е што инвестициите во ветерни електрани на море треба да се зголемат приближно единаесетпати во споредба со нивото од 2025 година. Кај ветерните електрани на копно потребното зголемување е околу 2,7 пати, додека кај фотоволтаичните електрани околу 1,3 пати.

Ова покажува дека IRENA предвидува забрзан развој на повеќе технологии истовремено, а не потпирање исклучиво на фотоволтаично производство.

Складирањето енергија ќе треба да се зголеми шестпати до 2035 година

Еден од најзначајните наоди на извештајот е потребата за драматично проширување на капацитетите за складирање електрична енергија.

Според IRENA, глобалниот инсталиран капацитет за складирање треба да се зголеми од околу 416 GW во 2025 година на 2.530 GW до 2035 година, а потоа на речиси 6.860 GW до 2050 година.

Тоа значи дека во следните десет години ќе бидат потребни дополнителни околу 2.114 GW капацитети за складирање, односно просечно нето-зголемување од околу 211 GW годишно.

Батериските системи ќе имаат централна улога во краткорочното балансирање на производството и потрошувачката. Според сценариото од 1,5°C, батериските капацитети треба да се зголемат приближно осумпати до 2035 година во однос на 257 GW во 2025 година.

Сепак, IRENA нагласува дека складирањето не може да се потпира исклучиво на батерии. Реверзибилните хидроелектрани, долготрајното складирање, интерконекциите и управувањето со потрошувачката ќе бидат неопходни за одржување на стабилноста на електроенергетските системи.

Во извештајот се наведува и дека новите големи батериски проекти пуштени во употреба во 2025 година имале просечно времетраење на складирањето од околу три часа, во споредба со два часа во 2023 година. Сè поголем дел од новите системи се проектираат за четири или повеќе часа.

За изградба на потребните капацитети за складирање, IRENA проценува просечни годишни инвестиции од 234 милијарди долари во периодот до 2035 година.

Електроенергетските мрежи стануваат најголемото инфраструктурно ограничување

Иако производството од обновливи извори бележи рекорден раст, IRENA предупредува дека недоволно развиената мрежна инфраструктура веќе почнува да го ограничува приклучувањето на нови капацитети.

За надминување на овој проблем, годишните инвестиции во преносните и дистрибутивните мрежи треба да се зголемат од околу 500 милијарди долари во 2025 година на приближно 1.000 милијарди долари во периодот 2026–2035 година.

Потребата не се ограничува на изградба на нови далноводи. IRENA посочува дека електроенергетските системи мора да станат поинтегрирани, дигитализирани и флексибилни, со можност за подобро користење на обновливото производство и намалување на ограничувањата на производството.

Особено важна е координацијата меѓу развојот на нови производствени капацитети, батериски системи и мрежна инфраструктура. Доколку инвестициите во мрежите заостануваат, дури и економски конкурентните проекти од обновливи извори може да се соочат со одложувања и ограничена можност за приклучување.

Европа треба да достигне повеќе од 2.400 GW обновливи капацитети до 2035 година

Регионалните проекции на IRENA покажуваат дека Европа ќе има значајна улога во глобалната енергетска транзиција.

Според сценариото од 1,5°C, инсталираните капацитети од обновливи извори во Европа треба да се зголемат од 1.071 GW во 2025 година на 2.418 GW до 2035 година, а потоа на 4.271 GW до 2050 година.

Кумулативните инвестиции во обновливи производствени капацитети во Европа за периодот 2026–2050 година се проценуваат на околу 5.900 милијарди долари.

Во овој регионален опфат IRENA ги вклучува и земјите од Западен Балкан, Обединетото Кралство, Украина, Молдавија, Русија и Турција.

За Европската Унија, извештајот предвидува дека учеството на електричната енергија во финалната потрошувачка на енергија би можело да достигне околу 64% до 2050 година, како резултат на електрификацијата на транспортот, греењето и индустријата.

Електрификацијата ќе ја промени и структурата на енергетската потрошувачка

IRENA очекува електричната енергија да стане главната врска меѓу производството од обновливи извори и потрошувачката во транспортот, домаќинствата и индустријата.

Според сценариото од 1,5°C, учеството на електричната енергија во глобалната финална потрошувачка треба да се зголеми од околу 23% денес на 35% до 2035 година и на повеќе од 50% до 2050 година.

Главните двигатели ќе бидат електричните возила, топлинските пумпи, електрификацијата на индустриските процеси и зголемената употреба на електрична енергија за ладење.

Истовремено, дигитализацијата, вештачката интелигенција и дата центрите создаваат дополнителна побарувачка, која може да биде географски концентрирана и да расте побрзо од можностите за проширување на електроенергетската инфраструктура.

Затоа IRENA ја поврзува електрификацијата со подобрување на енергетската ефикасност. Електричните технологии во многу примени можат да обезбедат исти енергетски услуги со помала финална потрошувачка на енергија во споредба со технологиите што користат согорување на фосилни горива.

Следната деценија ќе биде одлучувачка за реализацијата

Проекциите на IRENA покажуваат дека глобалната енергетска транзиција веќе не зависи само од намалувањето на цените на фотоволтаичните панели, ветерните турбини и батериите.

Главниот предизвик е истовремено да се обезбедат нови производствени капацитети, доволно развиени мрежи, складирање, флексибилност и инвестиции.

Разликата меѓу постојните владини планови и сценариото усогласено со 1,5°C останува значителна. IRENA предупредува дека сегашните политики не се доволни за постигнување на поставените климатски цели, и покрај рекордниот раст на обновливите извори.

Клучната порака од извештајот е дека изградбата на обновливи извори, електроенергетски мрежи и системи за складирање мора да се планира и реализира како единствен процес. Без таква координација, недоволната инфраструктура може да стане главната пречка за понатамошниот раст на обновливата енергија.

м-р Виктор Андонов

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *