Националниот оператор на пазарот на електрична енергија – МЕМО, на 28 октомври 2026 година ја одржа првата аукција за гаранции за потекло на електрична енергија произведена од повластени производители. Со аукцијата „MEMO FiT – Wind“ започна примената на организиран механизам за пазарно вреднување на сертификатите за потеклото на зелената енергија во Македонија.
На продажба беа понудени 35.000 гаранции за електрична енергија произведена од ветер, од кои беа продадени 34.000, по просечна цена од 0,35 евра за гаранција. Според пресметката врз основа на објавените количини, реализирани се околу 97,1% од вкупната понуда.
Гаранцијата за потекло е електронски документ со кој се потврдува изворот од кој е произведена електричната енергија. Една гаранција се однесува на 1 MWh, што значи дека продадените сертификати го потврдуваат потеклото на 34 GWh електрична енергија од ветер. Постигнатата аукциска цена ја претставува вредноста на сертификатот за обновливото потекло на секој мегават-час.
Според МЕМО, воведувањето на аукциското тргување треба да овозможи потранспарентно формирање на цените преку понудата и побарувачката. Операторот ја поврзува оваа активност со реализацијата на Реформската агенда и усогласувањето со европските пазарни практики.
На CROPEX гаранциите од ветер достигнаа 1,60 евра
Регионална споредба нудат резултатите од хрватската берза CROPEX, каде на 27 октомври 2026 година, еден ден пред аукцијата на МЕМО, беа продадени вкупно 266.252 гаранции за потекло во шест паралелни аукции.
Од нив, хрватскиот оператор HROTE продаде 203.752 гаранции од ветерни електрани, за производство во третиот квартал од 2026 година, по цена од 1,60 евра за гаранција. Гаранциите од биомаса достигнаа 1,61 евро, додека сертификатите од сончеви електрани беа продадени по 1,55–1,56 евра. На истата платформа беа продадени и 6.792 гаранции од германски ветерни електрани по цена од 2,06 евра.
Цената постигната за хрватските гаранции од ветер е приближно 4,6 пати повисока од просекот на првата аукција на МЕМО. Споредбата е индикативна: резултатите се однесуваат на различни серии сертификати, периоди на производство и пазари, па сами по себе не ги утврдуваат причините за ценовната разлика.
Гаранциите се тргуваат и на поширокиот европски пазар
Конкретни ценовни показатели има и од Португалија. На аукцијата на OMIP од 9 септември 2026 година, гаранциите од ветер беа продадени по 1,60 евра, од сончеви електрани по 1,65 евра, а од хидроелектрани по 1,68 евра за гаранција. Вкупно беа продадени сертификати што се однесуваат на околу 2,16 TWh производство.
Во Европа со овие инструменти се тргува преку аукции и термински договори. EEX Group за септември 2026 година објави вкупен обем на тргување со гаранции за потекло еквивалентен на 11,8 TWh, што претставува раст од 9% на годишно ниво. Од овој обем, 7,1 TWh се однесуваат на фјучерс договори.
Признавањето на македонските гаранции во ЕУ останува следен чекор
За Македонија, развојот на домашното тргување е поврзан и со процесот на европско признавање на гаранциите. МЕМО стана член на Асоцијацијата на издавачки тела – AIB на 20 мај 2026 година, како чекор кон интеграција во Европскиот систем на енергетски сертификати – EECS. Членството во асоцијацијата само по себе не обезбедува автоматско признавање на домашните сертификати во ЕУ.
Според Енергетската заедница, постојната европска регулатива го ограничува признавањето на гаранциите издадени од нејзините договорни страни. Европската комисија има подготвено предлог за воспоставување взаемно признавање со земјите членки на ЕУ, со услови што секоја земја треба да ги исполни.
Првата аукција на МЕМО воспоставува домашна пазарна референца за овие сертификати, додека нивното признавање во ЕУ останува посебен регулаторен процес од значење за натамошното поврзување со европскиот пазар.
ECI

