Проектот за изградба на центарот за вештачка интелигенција Pantheon AI во Топуско направи важен чекор во постапката за приклучување на хрватската преносна мрежа. Компанијата соопшти дека Хрватскиот оператор на преносниот систем – HOPS го прифатил Елаборатот за оптимално техничко решение за приклучување, познат како EOTRP.
Информацијата првично ја објави Pantheon AI, а потоа ја пренесоа хрватски и регионални медиуми. HOPS досега нема објавено посебно соопштение за прифаќањето на елаборатот за овој проект.
Според Pantheon AI, документот ја потврдува техничката можност за приклучување на планираниот центар со моќност од 1 GW. Компанијата наведува и дека е започната постапката за склучување договор за приклучување со HOPS.
Прифаќањето на EOTRP е значаен, но не и последен чекор. Според официјалната процедура на HOPS, по одлуката за прифатливост на елаборатот следуваат понуда и склучување договор за приклучување, плаќање на надоместокот, издавање електроенергетски услови, изградба на приклучокот и негово ставање под напон.
Планирана е нова преносна инфраструктура
Pantheon AI најавува изградба на нова трафостаница од 400 kV во Топуско, околу 280 километри далекуводи, оптички врски и патна инфраструктура. Вредноста на овие инфраструктурни инвестиции се проценува на повеќе од 500 милиони евра.
Според компанијата, новата инфраструктура треба да го обезбеди напојувањето на центарот, но и да ја зајакне хрватската преносна мрежа. По изградбата, енергетските објекти би ѝ биле предадени на хрватската држава за трајно управување.
Компанијата тврди дека новите далекуводи би можеле да создадат услови за приклучување повеќе од 5 GW нови капацитети од обновливи извори кои во моментов се ограничени од недоволниот капацитет на мрежата. За оваа проценка досега не е објавена посебна анализа на HOPS со конкретен список на проекти што би го користеле новиот преносен капацитет.
Во развојот на енергетскиот сегмент е вклучена и хрватската групација KONČAR. Во април 2026 година, KONČAR потпиша писмо за намери со американската компанија Pantheon Atlas LLC за потенцијално учество во изградбата на енергетската инфраструктура и дел од работите на центарот.
Според официјалното соопштение на KONČAR, проектот предвидува центар со моќност од 1 GW, нова трафостаница и 280 километри далекуводна инфраструктура. Писмото за намери претставува рамка за понатамошни преговори и не е конечен договор за изградба.
Потрошувачка од околу 5,5 TWh годишно
Pantheon AI е замислен како центар за вештачка интелигенција и обработка на податоци со приклучна моќност од 1 GW. Според податоците претставени од развивачот на проектот, неговата годишна потрошувачка би изнесувала приближно 5,5 TWh електрична енергија.
Тоа е еднакво на приближно 29% од сегашната годишна потрошувачка на електрична енергија во Хрватска. Размерот на центарот затоа отвори прашања за влијанието врз преносната мрежа, регионалните текови на електрична енергија и пазарните цени.
Во рамките на проектот се најавени и соларна електрана со моќност од 500 MW и голем батериски систем. Соларниот капацитет нема да може самостојно и континуирано да напојува центар со моќност до 1 GW, поради што ќе бидат потребни снабдување од мрежата, складирање и резервни извори.
Вкупната вредност на Pantheon AI е проценета на повеќе од 50 милијарди евра. KONČAR ја наведе оваа проценка во своето официјално соопштение за потпишувањето на писмото за намери. Почетокот на изградбата е планиран за 2027 година, а центарот треба да започне со работа во 2029 година.
Во Хрватска се отвори дебата за цените и мрежата
Најавениот капацитет предизвика дебата во хрватската јавност за тоа како толку голем потрошувач би влијаел врз националниот електроенергетски систем. Центар со моќност од 1 GW би работел континуирано и би создавал побарувачка каква што досега нема ниту еден поединечен потрошувач во земјата.
Поддржувачите на проектот сметаат дека инвестицијата може да ја забрза модернизацијата на преносната мрежа, да создаде простор за нови обновливи извори и да донесе нова инфраструктура и работни места во Топуско и поширокиот регион.
Критичарите предупредуваат дека зголемената побарувачка може да влијае врз цените на електричната енергија, особено во периоди на висока потрошувачка и ограничено домашно производство. Дополнително прашање е дали најавената инфраструктура навистина ќе биде целосно финансирана од инвеститорот и под кои услови ќе биде предадена на државата.
Дебата предизвикува и проценетата вредност од над 50 милијарди евра, која би го направила Pantheon AI најголемата поединечна инвестиција во хрватската историја. Засега не е јавно претставена целосната финансиска конструкција, ниту конечните договори со идните корисници на центарот.
Водата за ладење останува чувствително прашање
Големите центри за податоци користат значителни количества електрична енергија, но и вода за ладење на серверската инфраструктура. Прашањето е особено чувствително во Топуско, област позната по термалните извори и сложените хидрогеолошки услови.
Инвеститорот најавува користење сопствени бунари и систем за рециркулација, без приклучување на постојната водоводна и канализациска мрежа. Сепак, влијанието врз подземните и термалните води ќе треба да биде утврдено преку детални хидрогеолошки истражувања и постапки за оцена на влијанието врз животната средина.
Прифатениот елаборат покажува дека проектот напредува во постапката за приклучување на мрежата. Следните клучни чекори ќе бидат склучувањето на договорот со HOPS, обезбедувањето на финансирањето и дозволите и изградбата на инфраструктурата неопходна за напојување на центарот од 1 GW.
ECI

