Европската комисија претстави нов технолошки преглед на 189 демонстрациски проекти во 21 земја членка на Европската Унија, кои покажуваат како електрификацијата и енергетската ефикасност можат да ја намалат зависноста на европската индустрија од фосилните горива.
Проектите претставуваат инвестиции од околу една милијарда евра, од кои приближно 600 милиони евра се обезбедени преку европски програми за финансирање, вклучително Horizon Europe, LIFE и Innovation Fund.
Извештајот „Industrial electrification and energy efficiency – Technological success stories from EU programmes“, објавен во октомври 2026 година, идентификува технологии што веќе се тестираат во реални индустриски услови и можат да имаат поширока комерцијална примена.
Пет технолошки решенија за намалување на употребата на фосилни горива
Индустријата учествува со приближно една четвртина во финалната потрошувачка на енергија во Европската Унија. Значителен дел од оваа потрошувачка е поврзан со производство на топлина и пареа, за кои традиционално се користат природен гас и други фосилни горива.
Европската комисија издвојува пет главни групи технологии што можат да ја забрзаат промената.
Првата се индустриските топлински пумпи и системите за механичка рекомпресија на пареа. Овие технологии овозможуваат искористување на топлина со пониска температура и нејзино подигнување на температурно ниво потребно за индустриските процеси, со помала потрошувачка на енергија во споредба со конвенционалното производство на топлина.
Втората група ги опфаќа електричните печки и котли, кои можат директно да заменат дел од постројките што користат фосилни горива. Нивната примена е особено релевантна во процеси каде што е потребна контролирана температура и каде што електричното напојување може технички да ја замени постојната топлинска инфраструктура.
Третата група се однесува на флексибилноста на потрошувачката, интеграцијата на локални обновливи извори и системите за складирање енергија.
Овој пристап овозможува дел од индустриската потрошувачка да се приспособи на часовите со поголемо производство од обновливи извори или пониски пазарни цени, без задолжително намалување на вкупното производство.
Четвртата група вклучува искористување на отпадната топлина и индустриска симбиоза, при што енергијата што останува неискористена во еден производствен процес може да се употреби во друг.
Петтата група се класичните, но сè уште значајни мерки за енергетска ефикасност: подобрување на електромоторните системи, изолацијата, автоматизацијата, сензорите и енергетските контроли.
До 2040 година може значително да се намали зависноста од фосилни горива
Според процената претставена во извештајот, широката примена на анализираните технологии би можела да го преполови учеството на фосилните горива во индустриската потрошувачка на енергија до 2040 година.
Ова не е прогноза дека намалувањето автоматски ќе се реализира, туку процена на технолошкиот потенцијал доколку решенијата се применат во значително поголем обем.
Извештајот претставува и 20 конкретни успешни примери од европските програми, кои покажуваат дека дел од технологиите веќе ја надминале фазата на лабораториско истражување.
Нивната примена, сепак, зависи од економските услови во одделните индустриски сектори. Цената на електричната енергија, трошоците за приклучување, потребните инвестиции и можностите за приспособување на производствените процеси остануваат важни фактори.
Електрификацијата не е подеднакво едноставна за сите индустрии. Во процесите што бараат многу високи температури, директната замена на фосилните горива може да биде посложена отколку во производството на нискотемпературна и среднотемпературна топлина.
Од демонстрациски проекти до индустриска примена
Еден од најважните заклучоци е дека технолошката достапност сама по себе не е доволна за забрзување на електрификацијата.
За поголема примена се потребни конкурентни цени на електричната енергија, доволен мрежен капацитет, пристап до финансирање и предвидлива регулаторна рамка.
Индустриската флексибилност добива особено значење во електроенергетски системи со растечко учество на ветерни и фотонапонски електрани. Производствените капацитети што можат да ја приспособат потрошувачката или да користат складирана топлинска енергија потенцијално можат да ги намалат своите трошоци и истовремено да придонесат за поефикасно користење на обновливото производство.
Европската комисија ја поврзува електрификацијата на индустријата и со конкурентноста. Намалувањето на зависноста од увезени фосилни горива може да ја намали изложеноста на индустриските компании на ценовни шокови и да ја подобри долгорочната предвидливост на енергетските трошоци.
Во тој контекст, 189-те демонстрациски проекти не претставуваат доказ дека индустриската трансформација е завршена, туку практична основа за процена кои технологии се подготвени за поширока примена и под кои услови можат да станат економски конкурентни.
ECI

