Централна Азија: енергетските реформи се наградуваат со климатско финансирање

август 8, 2026

Узбекистан и Киргистан развиваат модел што ги поврзува реформите во енергетскиот сектор со мерливото намалување на емисиите и исплатата на средства од меѓународните механизми за климатско финансирање.

Пристапот, поддржан од Светска банка, не е насочен само кон финансирање поединечни електрани или инфраструктурни проекти. Наместо тоа, средствата се исплаќаат откако ќе се потврди дека спроведените политики довеле до поефикасна потрошувачка на енергија и пониски емисии на стакленички гасови.

Узбекистан доби 20 милиони долари за проверени резултати

Узбекистан во 2023 година стана првата земја во светот што доби климатско финансирање директно поврзано со реформи во енергетската политика. Моделот се спроведува преку програмата iCRAFT – Innovative Carbon Resource Application for Energy Transition.

Во периодот од 2022 до 2024 година, реформите поддржани преку програмата придонеле за проценето намалување од 23,7 милиони тони емисии на стакленички гасови. Врз основа на независно измерените и потврдените резултати, земјата досега добила вкупно 20 милиони долари климатско и јаглеродно финансирање.

Според Светска банка, ова намалување на емисиите е споредливо со отстранување на околу 5,2 милиони патнички автомобили од сообраќајот во период од една година.

Голема реформа на цените на електричната енергија и гасот

Узбекистан ја започна реформата на енергетските субвенции во 2022 година. Во следните две години цените на електричната енергија биле зголемени за 119%, а на природниот гас за 90%. По приспособувањето за инфлацијата, реалното зголемување изнесувало 71% за електричната енергија и 46% за гасот.

Целта е цените постепено да ги одразуваат реалните трошоци, да се намали неефикасната потрошувачка и на енергетските компании да им се обезбедат повеќе средства за одржување и модернизација на системот.

Паралелно со реформите, биле воведени механизми за поддршка на ранливите домаќинства, комуникација со јавноста и прибирање повратни информации од граѓаните. Узбекистан воспоставил и независен енергетски регулатор.

Киргистан го презема моделот

По првичните резултати во Узбекистан, Светска банка на 9 јуни 2026 година одобри до 50 милиони долари за проектот iFIRST – Innovative Finance for Resilient and Sustainable Energy Transition во Киргистан.

Проектот треба да поддржи реформи за поефикасно користење на електричната енергија и да ѝ помогне на земјата да ги развие системите неопходни за пристап до меѓународните пазари на јаглерод. Исплатите повторно ќе зависат од независно потврденото намалување на емисиите.

Киргистан се соочува со растечка побарувачка за електрична енергија, додека историски ниските тарифи ги ограничуваат средствата за одржување, модернизација и нови инвестиции. Владата затоа постепено ги приближува тарифите до ниво што ги покрива трошоците, со задржување насочена помош за ранливите потрошувачи.

Модел што може да се примени и во други земји

Програмите iCRAFT и iFIRST покажуваат како реформата на тарифите, социјалната заштита, техничката поддршка и климатското финансирање можат да се обединат во еден механизам.

Наместо земјите однапред да добиваат средства само врз основа на планирани активности, финансирањето се поврзува со реално постигнати и независно проверени резултати. На тој начин, намалената потрошувачка и емисиите добиваат конкретна финансиска вредност.

Искуството од Централна Азија би можело да стане применлив модел и за други земји што се обидуваат истовремено да ги реформираат субвенциите, да ја подобрат сигурноста на снабдувањето, да привлечат приватни инвестиции и да ги заштитат ранливите домаќинства.

ECI

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *