Интеграцијата на електроенергетските пазари со ЕУ може да донесе 763 милиони евра годишно

ноември 10, 2026

Интеграцијата на електроенергетските пазари на земјите од Енергетската заедница со пазарот на Европската Унија би можела да генерира економски придобивки од приближно 763 милиони евра годишно. Ова е една од главните процени во извештајот на Агенцијата на Европската Унија за соработка на енергетските регулатори (ACER), посветен на напредокот во интеграцијата на европските пазари на електрична енергија.

Извештајот, објавен на 4 ноември 2026 година, се базира на податоци од 2025 година, а Енергетската заедница на 9 ноември ги претстави неговите главни наоди за земјите договорни страни. Анализата е подготвена со учество на Секретаријатот на Енергетската заедница и националните регулаторни тела.

Проценетите придобивки се однесуваат на интеграцијата на сите девет договорни страни на Енергетската заедница, вклучувајќи ги Македонија, Србија, Црна Гора, Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Молдавија, Украина и Грузија.

ACER нагласува дека износот од 763 милиони евра претставува индикативна процена на економските придобивки, а не гарантирана финансиска заштеда. Поради методолошките претпоставки, реалните придобивки би можеле да бидат и до двапати пониски од проценетите. Energy Community Homepage

Поефикасна прекугранична трговија и подобро искористување на мрежите

Главниот извор на потенцијалните придобивки е приклучувањето на пазарите на Енергетската заедница кон единственото европско пазарно спојување за тргување ден однапред (Single Day-Ahead Coupling – SDAC).

Овој механизам овозможува истовремено усогласување на понудата и побарувачката за електрична енергија и автоматска распределба на расположливите прекугранични преносни капацитети.

Во практика, електричната енергија може поефикасно да се пренесува од пазарите со пониски кон пазарите со повисоки цени, во рамките на расположливите преносни капацитети и ограничувањата за сигурна работа на системот.

Без организирано пазарно спојување, прекуграничните капацитети се доделуваат преку одделни постапки, што може да доведе до нивно недоволно искористување или до трговски текови што не го одразуваат најповолниот економски исход.

Според ACER, подобрата координација може да ја зголеми вкупната економска корист за учесниците на пазарот, да ја подобри конкуренцијата и да придонесе за приближување на големопродажните цени меѓу соседните пазари.

Сепак, пазарното спојување не значи дека цените автоматски ќе се намалат во секоја земја. Во одредени периоди, зголемената можност за извоз може да придонесе и за раст на цените на пазарите што претходно имале поевтина електрична енергија.

На ниво на ЕУ, ACER проценува дека постојната прекугранична трговија на пазарот ден однапред создава околу 32 милијарди евра економски придобивки годишно, додека понатамошната интеграција на европските пазари би можела да обезбеди најмалку дополнителни четири милијарди евра годишно.

Овие процени се однесуваат на различни опфати на пазарната интеграција и не треба механички да се собираат со проценетите 763 милиони евра за Енергетската заедница. acer.europa.eu+1

Македонија, Србија, Црна Гора и Молдавија во процес на проверка на усогласеноста

Еден од главните предуслови за интеграцијата е целосното усогласување со европскиот пакет правила за интеграција на електроенергетските пазари.

Според Енергетската заедница, четири земји – Македонија, Србија, Црна Гора и Молдавија – пријавиле транспонирање на релевантните правила и влегле во постапка за формална проверка на нивната усогласеност со европското законодавство.

Србија е првата земја што ја завршила оваа постапка, во мај 2026 година, со мислење на Европската комисија кое содржи препораки.

За Македонија, официјалната евиденција на Енергетската заедница покажува дека постапката за проверка започнала на 25 јуни 2026 година, но е означена како ставена во мирување. Затоа пријавеното транспонирање на правилата не значи дека нивната целосна усогласеност е веќе потврдена.

Покрај законодавството, интеграцијата бара и техничка и оперативна подготвеност на операторите на преносните системи, организираните пазари и надлежните институции.

ACER посочува дека повеќето земји од Енергетската заедница, со исклучок на Србија и Украина, ги воспоставиле пазарите ден однапред во периодот од 2023 до 2025 година. Поради тоа, ликвидноста на овие пазари сè уште се развива, што претставува дополнителен предизвик за нивната интеграција. Energy Community Homepage+1

Регулаторната усогласеност не е доволна без расположлив преносен капацитет

Извештајот на ACER укажува дека интеграцијата на пазарите нема да ги донесе очекуваните придобивки доколку прекуграничните преносни капацитети останат ограничени.

Иако земјите од регионот располагаат со физички интерконекции со соседните електроенергетски системи, дел од нивниот капацитет не е секогаш достапен за прекугранична трговија.

Поради тоа, ACER ја нагласува потребата од координирана регионална пресметка на преносните капацитети и примена на европското правило според кое најмалку 70% од релевантниот прекуграничен капацитет треба да биде достапен за трговија, во согласност со методологиите за пресметка и условите за сигурна работа на системот.

Ова правило не значи дека секој далекувод мора постојано да користи 70% од својата номинална моќност. Станува збор за обврска поврзана со капацитетот што се става на располагање за прекугранична трговија, со предвидени услови и исклучоци за зачувување на оперативната сигурност.

Подобрата распределба на капацитетите може да овозможи поефикасно искористување на постојната инфраструктура, без секогаш да биде неопходна изградба на нови интерконекции.

Истовремено, зголеменото производство од соларни и ветерни електрани дополнително ја зголемува важноста на интегрираните пазари, бидејќи овозможува полесна размена на електрична енергија меѓу системи со различни производствени и потрошувачки профили.

За земјите од Западен Балкан, интеграцијата со европскиот пазар претставува можност за поефикасна прекугранична трговија, поголема конкуренција и подобро искористување на постојните производствени и преносни капацитети.

ECI

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *