Зелената енергија стана бизнис од 127 милиони евра, но следува потешка фаза

јуни 8, 2026

Секторот за производство на електрична енергија од обновливи извори во Македонија влегува во нова фаза. Веќе не станува збор само за изградба на фоонапонски електрани, туку за бизнис во кој профитот сè повеќе ќе зависи од пазарна продажба, прогнозирање, балансна одговорност и батериски системи.

Според анализата на „Пари“, компаниите што произведуваат електрична енергија од обновливи извори во 2025 година оствариле 127 милиони евра приход, што е раст од 16,16% во однос на претходната година. Но, нивниот заеднички профит се зголемил за само 2,33%, достигнувајќи околу 25 милиони евра. Овие приходи се генерирани од 540 компании, додека во секторот се ангажирани само 435 лица, што покажува дека зелената енергија е капитално-интензивен, а не трудоинтензивен бизнис.

Приходите растат, но профитот забавува

На прв поглед, растот на приходите изгледа силно. Но, многу поважно е што профитот расте многу побавно од приходите. Тоа значи дека секторот произведува и продава повеќе електрична енергија, но маржите се под поголем притисок.

Причината не е само во цената на електричната енергија. Станува збор за промена на целиот деловен модел. Во првата фаза инвеститорите главно се фокусираа на изградба на фотонапонски електрани и приклучување на мрежа. Во следната фаза, тоа веќе нема да биде доволно.

Сè поголем дел од производството доаѓа во исти часови, особено околу пладне, кога фотонапонските електрани произведуваат најмногу. Кога многу производители продаваат електрична енергија во исти часови, пазарната вредност на таа енергија се намалува. Затоа може да има поголемо производство и повисок приход, но не и ист раст на профитот.

РКЕ потврдува: соларот стана главен двигател на растот

Годишниот извештај на РКЕ за 2025 година ја покажува системската промена зад овие финансиски резултати. Во земјата има 1.606 електроцентрали што користат обновливи извори на енергија, со вкупно 1.842 MW инсталирана моќност. Тоа претставува 58,23% од вкупната инсталирана моќност во државата. Производството од обновливи извори изнесува 2.839 GWh, односно 46,37% од вкупното производство.

Најголемата промена е кај фотонапонските електрани. Според РКЕ, во 2025 година имало 1.458 фотонапонски електрани, со 963 MW инсталирана моќност и производство од 1.180 GWh. Тие учествуваат со 30,44% од вкупната инсталирана моќност и со 19,28% од вкупното производство на електрична енергија.

Овие бројки покажуваат дека фотонапонските електрани веќе не се спореден извор. Тие станаа еден од главните столбови на домашното производство. Но, токму тоа создава нов предизвик: како да се управува со толку голем соларен капацитет во систем кој сè уште нема доволно флексибилност.

Пазарот станува поважен од самото производство

РКЕ покажува дека македонската берза на електрична енергија добива сè поголема улога. Заклучно со декември 2025 година, на пазарот ден однапред имало 40 регистрирани компании, а вкупната истргувана електрична енергија достигнала 1.371 GWh, што е 41% повеќе во однос на 2024 година.

Ова е важен сигнал. Како што расте бројот на фотонапонски електрани, така расте и потребата производителите да не зависат само од физичко производство, туку и од пазарна стратегија. Профитот сè повеќе ќе зависи од тоа кога се продава електричната енергија, по која цена, со каков договор и со колкав балансен ризик.

Затоа следната фаза на зелениот бизнис нема да ја добијат тие што само ќе изградат електрана. Ќе ја добијат тие што ќе знаат да управуваат со производство, прогнозирање, продажба и складирање.

Отстапувањата стануваат голем финансиски товар

Еден од најважните податоци во извештајот на РКЕ е финансиската импликација од отстапувањата на балансните групи. Во 2025 година негативните отстапувања изнесувале 2.926.060.181 денари, односно околу 47,58 милиони евра. Позитивните отстапувања донеле 1.529.699.366 денари, односно околу 24,87 милиони евра.

Тоа значи дека негативните отстапувања создале финансиски товар кој е за околу 1,4 милијарди денари поголем од позитивниот ефект. Дополнително, просечната цена за балансирање во 2025 година изнесувала 62 €/MWh за позитивни отстапувања и 127 €/MWh за негативни отстапувања.

Овој податок е клучен за разбирање на идната профитабилност. Ако производителот нема добро прогнозирање, нема батерија или нема добро управување преку балансна група, дел од приходот може да се изгуби преку трошоци за отстапувања.

Батериите стануваат економска потреба, не само техничко решение

РКЕ наведува дека во 2025 година за првпат се издадени седум лиценци за складишта на електрична енергија во склоп на ФН електрани, со вкупна инсталирана моќност на батериските системи од 7,1 MW. Заклучно со 2025 година се регистрирани и 12 агрегатори, кои управуваат со производството и/или потрошувачката на електрична енергија од производители и потрошувачи што ги интегрираат.

Ова е почеток на нов модел. Батериите не се важни само затоа што помагаат на системот. Тие стануваат економски инструмент. Со нив, производителите можат дел од дневното соларно производство да не го продаваат веднаш, кога сите продаваат, туку да го префрлат во часови со повисока цена. Истовремено, батериите можат да помогнат во намалување на отстапувањата и подобро управување со портфолиото.

Во услови кога ФН електраните произведуваат во сличен временски профил, складирањето станува начин да се заштити вредноста на произведената електрична енергија.

Профитот се концентрира кај најголемите играчи

„Пари“ покажува дека околу 49,3% од сите приходи во секторот се концентрирани кај десетте најголеми компании, кои оствариле 62,6 милиони евра приход. Кај добивката концентрацијата е уште поголема: топ 10 најпрофитни компании имале 15,4 милиони евра добивка, што е над 61% од вкупната добивка во секторот. Само ЕВН Македонија Електрани имала 11,3 милиони евра добивка, односно 45,2% од заработката во дејноста претставена со 540 компании.

Ова покажува дека зелената енергија е отворена за многу инвеститори, но економската корист не е рамномерно распределена. Големите компании имаат подобар пристап до финансирање, поголеми портфолија, подобри договори, пониски оперативни трошоци и поголема способност да управуваат со ризик.

Малите производители ќе мора да се прилагодат преку агрегатори, батерии, подобро прогнозирање и пософистицирани модели на продажба.

Следува потешка, но позрела фаза

Зелената енергија во Македонија веќе е сериозен бизнис. Но, 2025 година покажува дека секторот влегува во потешка и позрела фаза.

Првата фаза беше изградба на електрани. Втората фаза ќе биде управување со вредноста на електричната енергија.

Тоа значи дека следниот профит нема да зависи само од тоа колку MW се изградени. Ќе зависи од тоа кој има батерии, кој има подобро прогнозирање, кој има помали отстапувања, кој продава во вистински часови и кој знае да управува со пазарниот ризик.

Затоа главната порака е јасна: зелената енергија останува бизнис со голем потенцијал, но лесниот дел завршува. Следува фаза во која профитот ќе го создаваат не само производителите, туку и оние што знаат да управуваат со енергијата.

м-р Виктор Андонов

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *