Романија го внесе проектот за мала модуларна нуклеарна електрана во Доичешти во фазата на имплементација, но изградбата нема да започне веднаш. Иако акционерите на државната нуклеарна компанија Nuclearelectrica ја одобрија конечната инвестициска одлука, проектот вреден меѓу 6 и 7 милијарди долари сè уште нема затворена финансиска конструкција, а премиерот Илие Боложан оцени дека инвестициите во постојната нуклеарна централа Чернавода во моментов се поизводливи.
Со тоа, најнапредниот романски SMR проект влегува во решавачка фаза: доби корпоративно зелено светло, но допрва треба да докаже дека може да биде финансиран и економски оправдан.
Одлуката е донесена, но изградбата не започнува веднаш
Акционерите на Nuclearelectrica, компанија во која романската држава поседува 82,49 отсто и која управува со двата активни нуклеарни реактори во Чернавода, на 12 февруари ја одобрија конечната инвестициска одлука за проектот во Доичешти.
Одлуката овозможува проектот да премине во третата развојна фаза, која ги опфаќа подготвителните активности пред склучувањето на главниот договор за инженеринг, набавка и изградба.
Сепак, одобрувањето е поврзано со повеќе обврзувачки услови. Треба да бидат обезбедени финансирањето, државната и меѓународната поддршка, регулаторните одобренија и договорната структура што ќе го ограничи ризикот за романската страна. Затоа конечната инвестициска одлука не значи дека е донесена безусловна одлука веднаш да започне изградбата.
Премиерот: Чернавода е поизводлива од Доичешти
Само неколку дена по одобрувањето на проектот, премиерот Илие Боложан ја намали еуфоријата околу одлуката. Тој изјави дека не очекува инвестицијата во Доичешти да започне веднаш поради нејзината вредност, сложеноста на проектот и фактот што SMR технологијата сè уште е во рана комерцијална фаза.
Боложан ја процени инвестицијата на меѓу 6 и 7 милијарди долари и нагласи дека прво мора да се утврдат моделот на финансирање, идната потрошувачка на произведената електрична енергија и целокупната економска оправданост.
Во исто време, премиерот оцени дека проектите во Чернавода се поизводливи од SMR електраната во Доичешти.
Романија планира реконструкција и продолжување на работниот век на првиот реактор во Чернавода, како и завршување на блоковите 3 и 4, кои користат веќе докажана канадска CANDU технологија.
Ова не значи дека Романија се откажува од SMR проектот, туку дека државата мора да ги распореди финансиските и институционалните ресурси меѓу неколку исклучително големи нуклеарни инвестиции.
Во таква ситуација, Чернавода има предност бидејќи станува збор за постојна нуклеарна локација, докажана технологија и проекти што се во понапредна и попредвидлива развојна рамка.
Шест американски реактори на местото на стара електрана на јаглен
Проектот во Доичешти го развива RoPower Nuclear, заедничка компанија на Nuclearelectrica и Nova Power & Gas, приватна романска енергетска компанија активна во производство, снабдување и трговија со електрична енергија и природен гас.
Планот предвидува изградба на шест мали модуларни реактори со технологија на американската компанија NuScale Power. Секој модул би имал електрична моќност од 77 MW, а целата централа вкупно 462 MW.
Електраната треба да биде изградена на локацијата на поранешната термоелектрана на јаглен во Доичешти. На тој начин би можеле повторно да се искористат индустриското земјиште, дел од мрежната инфраструктура и енергетското искуство на локалната работна сила.
Проектната структура предвидува прво да биде изграден и тестиран еден модул, пред да се донесе одлука за продолжување со преостанатите пет. Таквиот пристап треба да го намали ризикот за романската страна, бидејќи ниту еден комерцијален реактор со оваа конкретна технологија сè уште не работи.
Седум милијарди долари за 462 MW
Проценетата инвестиција од 6 до 7 милијарди долари е еден од најчувствителните аспекти на проектот. Во однос на планираната моќност од 462 MW, тоа би значело капитален трошок од приближно 13 до 15 милиони долари по MW, односно околу 13.000 до 15.000 долари по kW.
Таквата вредност е значително повисока од капиталните трошоци кај повеќето конвенционални електрани и обновливи извори, иако директната споредба е ограничена бидејќи нуклеарната централа обезбедува континуирано производство, системска стабилност и работен век од повеќе децении.
Главното прашање затоа не е само дали технологијата може да функционира, туку по која цена би се произведувала електричната енергија и кој ќе го преземе ризикот од евентуално зголемување на трошоците.
Проектот влезе во „критична фаза“
Во јуни оваа година, романското Министерство за енергетика потврди дека Доичешти се наоѓа во „критична фаза“. Државниот секретар Кристијан Бушој изјави дека Романија останува посветена на проектот, но дека финансирањето и преостанатите услови сè уште треба да бидат обезбедени.
Nuclearelectrica подоцна нагласи дека има корпоративна обврска да ја спроведе одлуката на акционерите, но тоа не ги отстранува условите поставени за економската и финансиската одржливост на инвестицијата.
Доичешти затоа не е ниту откажан проект ниту целосно обезбедена инвестиција. Тој влегува во фаза во која треба да се претворат политичката поддршка и технолошките планови во конкретни финансиски договори.
Тест за иднината на SMR технологијата во Европа
Романскиот проект има значење што ги надминува националните граници. Доколку биде реализиран, тој би можел да стане првата европска централа со NuScale реактори и еден од првите примери за претворање на стара термоелектрана на јаглен во најновата SMR технологија.
Но конечната инвестициска одлука не го отстрани најголемиот ризик. Напротив, таа го отвори најтешкиот дел од процесот: обезбедување милијарди долари за технологија што допрва треба да ја докаже својата комерцијална конкурентност.
Романија формално го придвижи Доичешти напред, но пораката на премиерот е јасна, Чернавода останува посигурната и поизводлива нуклеарна инвестиција, додека SMR проектот ќе мора да ја заслужи својата реализација преку одржлива финансиска конструкција.
ECI

