Првата година од примената на системот за следење, известување, верификација и акредитација на емисиите на стакленички гасови во Србија покажа значителен напредок во воспоставувањето на институционалната рамка, но и сериозни предизвици во нејзиното практично спроведување.
Според податоците презентирани на стручна работилница во Белград, 61,8% од операторите имаат отстапувања од одобрените планови за следење на емисиите, што укажува на потребата од подобрување на процедурите за мерење, евидентирање и известување.
Работилницата „ETS MRVA – една година научени лекции“ се одржа на 7 октомври, во организација на Министерството за заштита на животната средина, Агенцијата за заштита на животната средина, Програмата за развој на Обединетите нации (UNDP) и Стопанската комора на Србија.
Издадени 95 дозволи, но системот сè уште има недостатоци
Според податоците што на работилницата ги претставила Ивана Дукиќ, раководител на групата за инвентар на загадувачки материи во воздухот при Агенцијата за заштита на животната средина, досега се издадени 95 дозволи за емисии на стакленички гасови. Агенцијата примила 89 годишни извештаи, од кои 70 биле верификувани.
Посебно внимание предизвикал податокот дека 61,8% од операторите отстапуваат од сопствените планови за следење на емисиите. Ова не значи автоматски дека тие ги надминале дозволените количини емисии, туку дека постојат неусогласености во начинот на кој ги следат и документираат емисиите во однос на одобрените процедури.
Разликата е важна бидејќи системот за следење и верификација претставува основа за доверливи податоци врз кои понатаму може да се градат механизми за јаглеродно ценообразување.
Првиот циклус на известување ги откри слабостите во следењето на емисиите
Системот MRVA ги опфаќа следењето, известувањето, верификацијата и акредитацијата на емисиите на стакленички гасови од стационарните постројки, особено во енергетски интензивната индустрија и производството на електрична енергија.
Неговата функција е да обезбеди дека податоците за емисиите се пресметуваат според утврдени методологии, се документираат доследно и се проверуваат од акредитирани тела.
Србија веќе има воспоставено електронска платформа за пријавување на емисиите, управувана од Министерството за заштита на животната средина. Првиот рок за доставување верификувани годишни извештаи беше 31 март 2026 година.
Според изјавата на Радман Шелмиќ од Стопанската комора на Србија, Србија и Црна Гора се меѓу земјите во регионот што имаат воспоставено оперативен систем за следење и верификација на емисиите.
Сепак, резултатите од првиот циклус покажуваат дека воспоставувањето институционална и правна рамка е само првиот чекор. За ефикасно функционирање потребни се и техничка подготвеност на операторите, квалитетни податоци и редовно ажурирање на плановите за следење.
ECI

