Finance Think ја претстави студијата за CBAM и зелената индустриска транзиција во Северна Македонија

јуни 20, 2026

Во организација на Finance Think се одржа тркалезната маса „Зајакнување на конкурентноста: Енергетската транзиција, CBAM и иднината на македонската индустрија“, на која беше презентирана студијата „Подготвеност за CBAM и зелената индустриска транзиција во Северна Македонија“.

Настанот ги собра претставниците на институциите, локалната самоуправа, индустријата и енергетскиот сектор, со цел да се отвори дискусија за тоа како енергетската транзиција и новите европски климатски правила ќе влијаат врз конкурентноста, инвестициите и идниот развој на македонската економија.

Студијата укажува дека CBAM повеќе не може да се третира само како техничка или еколошка обврска. За македонските компании, особено за индустриските извозници, тој станува прашање на пазарен пристап, трошоци, производна трансформација и долгорочна конкурентност.

CBAM-извоз од околу 478 милиони евра

Според студијата, Северна Македонија останува изложена на CBAM поради концентрацијата на извозот во емисиски интензивни сектори, како железо и челик, метали, електрична енергија и цемент. Во 2025 година, извозот опфатен со CBAM достигнал околу 478 милиони евра, што претставува 7,7% од извозот кон Европската Унија.

Ова покажува дека европските климатски политики директно ќе влијаат врз дел од најважните индустриски гранки во земјата. За компаниите, тоа значи дека покрај цената, квалитетот и роковите на испорака, сè поважен фактор ќе биде и јаглеродниот отпечаток на производството.

Декарбонизацијата станува економско, а не само еколошко прашање

Еден од главните заклучоци од студијата е дека компаниите сè повеќе ја гледаат декарбонизацијата како услов за конкурентност и задржување на позицијата на европските пазари.

Извозно ориентираните фирми веќе се соочуваат со барања од европските партнери за следење и известување на емисиите, користење електрична енергија од обновливи извори и поголема транспарентност во синџирите на снабдување.

Тоа ја менува логиката на индустриската политика. Енергетската транзиција повеќе не е само прашање на изградба на нови електрани, туку прашање на модернизација на производството, пристап до поевтина и почиста енергија, инвестиции во енергетска ефикасност и усогласување со европските стандарди.

Големите компании побрзо се прилагодуваат

Студијата посочува дека транзицијата се одвива нерамномерно. Големите извозници и енергетски интензивните компании побрзо инвестираат во сопствено производство од обновливи извори, енергетска ефикасност и системи за следење на емисиите.

Од друга страна, малите и средните претпријатија се соочуваат со поголеми ограничувања. Кај нив најчести бариери се пристапот до финансии, недостигот од техничко знаење, административните процедури, неизвесноста во регулативата и ограничениот капацитет за подготовка на инвестиции.

Ова создава ризик дел од домашните добавувачи и помалите компании да заостанат во процесот на усогласување со новите европски правила, што може да влијае врз нивната улога во регионалните и европските синџири на вредност.

Јагленот останува важен дел од енергетскиот систем

Иако во последните години има забрзан раст на обновливите извори, студијата укажува дека електроенергетскиот систем и понатаму останува значително зависен од јаглен.

Во 2025 година, термоелектраните учествувале со 35,4% во домашното производство на електрична енергија. Хидроелектраните учествувале со 21,6%, соларните електрани со 19,3%, а когенеративните постројки со 18,2%.

Овој податок е важен и за индустријата, бидејќи пристапот до нискојаглеродна електрична енергија станува сè поважен фактор за конкурентноста на производите што се извезуваат на пазарот на ЕУ.

Потребни се инвестиции во мрежа, батерии и индустриска модернизација

Студијата посочува дека Северна Македонија има амбициозни цели до 2030 година: намалување на емисиите на стакленички гасови за 42,2% во споредба со 1990 година и достигнување удел од 31,6% обновлива енергија во бруто финалната потрошувачка.

За нивно исполнување ќе бидат потребни значајни инвестиции во обновливи извори, електроенергетска мрежа, батериски системи, индустриска декарбонизација, енергетска ефикасност, електрификација и преквалификација на работната сила.

Како важни инструменти се наведуваат долгорочни договори за електрична енергија, договори за разлика, конкурентни аукции, модернизација и дигитализација на мрежата, поедноставување на дозволите и поголема поддршка за компаниите што немаат доволен финансиски и технички капацитет.

Енергетската транзиција како развојна можност

Пораката од тркалезната маса е дека енергетската транзиција не треба да се гледа само како трошок или обврска кон ЕУ, туку како можност за нов индустриски развој.

Ако процесот се води координирано, тој може да донесе поголема конкурентност, нови инвестиции, модернизација на производството и посилен локален економски развој.

Клучниот предизвик за Северна Македонија ќе биде навремено да ги поврзе климатската политика, индустриската политика, енергетските реформи и поддршката за компаниите. Само така CBAM може да се претвори од ризик за извозниците во поттик за побрза модернизација на македонската индустрија.

Редакција

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *