Енергетската транзиција во Босна и Херцеговина и Република Српска треба да биде развојна можност, а не само трошок за приспособување кон новите европски правила. Тоа е една од главните пораки на Сташа Кошарац, заменик-претседавач на Советот на министри на БиХ и министер за надворешна трговија и економски односи, во интервју за SET Требиње.
Во разговорот, Кошарац се осврнува на инвестициите во енергетиката, модернизацијата на електроенергетската инфраструктура, обновливите извори, CBAM, идниот пазар на електрична енергија во БиХ и улогата на Самитот за енергетика Требиње во поврзувањето на институциите, компаниите, инвеститорите и меѓународните финансиски институции.
Според него, енергетиката е една од клучните области за економски развој, бидејќи БиХ располага со значајни природни и производствени потенцијали, но истовремено се соочува со потребата индустријата да се приспособи на новите барања на европскиот пазар.
Подготвени проекти, а не само потенцијали
Една од најважните пораки во интервјуто е дека денес повеќе не е доволно на инвеститорите да им се презентира само постоењето на енергетски потенцијал. Според Кошарац, инвеститорите бараат јасна слика за проектите: достапна инфраструктура, регулаторни услови, можности за финансирање, партнери, технички параметри и реални услови за реализација.
Тој смета дека регионалните развојни агенции можат да имаат важна практична улога во поврзувањето на локалните заедници, стопанството, институциите и потенцијалните инвеститори. Министерството, пак, може да придонесе преку поврзување на домашните институции со меѓународни финансиски институции, развојни партнери и деловни субјекти.

„Особено е важно пред инвеститорите да настапуваме со подготвени проекти и јасни информации, а не само со потенцијали“, порачува Кошарац.
Како конкретен пример за инвестиција во инфраструктурата, тој го наведува проектот за реконструкција и модернизација на дистрибутивната мрежа на ОДС „Електрокраина“ Бања Лука. Советот на министри на БиХ во септември утврдил предлог-договор за заем со ЕБОР во вредност од 38 милиони евра.
Проектот предвидува реконструкција на околу 700 километри среднонапонска и 1.000 километри нисконапонска мрежа, како и зголемување на капацитетите за приклучување нови корисници и дистрибуирани обновливи извори на енергија.
Кошарац оценува дека ваквите проекти покажуваат како меѓународното финансирање може да создаде директна корист за локалната економија преку инвестиции, ангажирање домашни компании, подобра инфраструктура и нови деловни активности.
SET како платформа за конкретни инвестиции
Кошарац посебно се осврнува на улогата на Самитот за енергетика Требиње. Според него, современите енергетски проекти повеќе не се тема само за електростопанствата и министерствата. Во нивната реализација учествуваат инвеститори, банки, меѓународни финансиски институции, оператори на системи, регулатори, локални заедници и стручната јавност.

Затоа SET има вредност како место каде различните актери можат да разговараат за конкретни проекти, а не само за општи трендови.
Кошарац смета дека следната фаза во развојот на Самитот треба да биде уште поголем фокус на инвестициски подготвени проекти. Тој очекува да се презентираат иницијативи со јасна вредност на инвестицијата, технички параметри, статус на инфраструктурата, можности за приклучување и модел на финансирање.
Целта, според него, е разговорите на Самитот да продолжат и по неговото завршување преку конкретни контакти, состаноци со финансиски институции и реални следни чекори.
CBAM ја менува конкурентноста
Посебно место во интервјуто има CBAM, Механизмот на ЕУ за јаглеродно гранично приспособување. Кошарац посочува дека од 1 јануари 2026 година CBAM е во својата дефинитивна фаза и ја опфаќа и електричната енергија.
Тоа, според него, значи дека конкурентноста на производителите и извозниците повеќе нема да зависи само од количината и цената на произведената електрична енергија, туку и од начинот на кој се утврдуваат и докажуваат вградените емисии и од емисискиот интензитет на производството.
Поради тоа, БиХ и Република Српска треба паралелно да работат на модернизација на електроенергетската инфраструктура, развој на обновливите извори, подобра подготовка на инвестициите и усогласување на пазарната и регулаторната рамка со европските правила.
Кошарац нагласува дека зелената транзиција не треба да се сведува само на трошоци за приспособување. Според него, таа треба да се искористи како процес преку кој ќе се зголемуваат инвестициите, ќе се користат домашните потенцијали и ќе се подобрува конкурентноста на стопанството.
Пазарот и регионалното поврзување
Во интервјуто се отвора и прашањето за организацијата на пазарот на електрична енергија. Кошарац го издвојува Законот за регулатор, пренос и пазар на електрична енергија во БиХ, кој Советот на министри го утврдил во 2025 година.
Предложените решенија, според него, треба да придонесат кон поуредено велепродажно пазарно опкружување, воспоставување берза за електрична енергија и подобро поврзување со регионалниот и европскиот пазар.
Ова е важно затоа што енергетската транзиција не завршува со изградба на нови производствени капацитети. Паралелно мора да се развиваат мрежата, пазарните механизми, флексибилноста и регионалната интеграција.
Енергетиката како основа за поширок развој
Клучната порака на интервјуто е дека енергетските потенцијали не треба да се гледаат само како можност за производство на електрична енергија. Тие треба да бидат основа за поширок економски развој, нови инвестиции, ангажирање домашни компании, нови технологии, подобра инфраструктура и посилно поврзување со регионалните и европските пазари.
До следниот SET, Кошарац очекува повеќе подготвени проекти и повеќе директни контакти со инвеститори и меѓународни финансиски институции. Истовремено, стопанството треба навреме да се подготвува за CBAM, новите технологии, развојот на мрежата, флексибилноста и поголемото учество на обновливите извори.
Неговата завршна порака е јасна: вредноста на енергетските ресурси ќе се мери според тоа колку успешно тие ќе се претворат во конкретни инвестиции, модерна инфраструктура, нови деловни активности и долгорочен економски развој.
Во таа насока, клучно ќе биде институциите, компаниите и финансиските партнери да ги претворат постојните енергетски потенцијали во проекти што можат да обезбедат капитал, технологии и долгорочна конкурентност на стопанството во регионот.
Целосното интервју со Сташа Кошарац е објавено на SET Требиње.
ECI

