Над 560 милиони од нив живеат во Субсахарска Африка, додека две милијарди луѓе во светот и понатаму користат загадувачки горива и технологии за готвење, покажуваат најновите податоци на Меѓународната агенција за енергија
Во 21 век, 655 милиони луѓе во светот сè уште немаат пристап до електрична енергија. Најголемиот дел од нив, над 560 милиони луѓе, живеат во Субсахарска Африка, што покажува дека енергетската сиромаштија останува едно од најголемите развојни и социјални прашања во светот.
Оваа бројка претставува околу 8% од вкупното светско население, односно приближно секој тринаесетти човек на планетата живее без струја.
Според Меѓународната агенција за енергија, новите податоци покажуваат дека светот не се движи доволно брзо кон целта за универзален пристап до модерна, достапна и одржлива енергија до 2030 година.
Извештајот „Tracking SDG7: The Energy Progress Report 2026“, на кој се повикува IEA, покажува дека глобалната стапка на пристап до електрична енергија во 2024 година стагнирала на 92%. Иако голем дел од светските региони се приближуваат кон универзален пристап, напредокот во Субсахарска Африка значително забавува, а токму таму живее најголемиот дел од населението кое и понатаму нема струја. Според IEA, за да се постигне целта до 2030 година, темпото на електрификација мора да се зголеми тројно, на 1,3% годишно.
Проблемот не завршува со пристапот до електрична енергија. Околу две милијарди луѓе во светот сè уште користат загадувачки горива и технологии за готвење, што претставува сериозен ризик за нивното здравје и квалитетот на живот.
Во Субсахарска Африка, 970 милиони луѓе немаат пристап до чисти горива и технологии за готвење.
Според податоците наведени од IEA, без посилна акција, до 2030 година 1,8 милијарди луѓе би можеле и понатаму да зависат од горива како дрво, јаглен, керозин и јаглен за секојдневно готвење.
Енергетската сиромаштија не е само инфраструктурен проблем
IEA предупредува дека достапноста на цената останува една од главните пречки за проширување на пристапот до електрична енергија.
Дури и таму каде што инфраструктурата постои, голем број домаќинства не можат да ги платат трошоците за приклучок, внатрешна инсталација или основни енергетски услуги.
Затоа, според агенцијата, таргетираните субвенции, иновативните финансиски механизми и најевтините решенија за електрификација ќе бидат клучни за да не бидат изоставени најранливите заедници.
Ова ја прави енергетската сиромаштија пошироко прашање од изградба на мрежи и електрани.
Таа е поврзана со сиромаштијата, здравјето, образованието, економската активност и можноста за развој на локалните заедници.
Недостигот од сигурна и достапна енергија значи ограничен пристап до осветлување, дигитални услуги, здравствени установи, училишта, мали бизниси и основни услови за достоинствен живот.
Обновливите извори растат, но не стигнуваат рамномерно до сите
Позитивниот дел од извештајот е што обновливите извори продолжуваат силно да растат.
Тие веќе обезбедуваат над 30% од глобалната потрошувачка на електрична енергија, а капацитетот за производство од обновливи извори достигнал глобален рекорд од 544 вати по жител.
Но, зад оваа глобална бројка се кријат големи разлики меѓу богатите и сиромашните земји.
Во земјите со ниски приходи, капацитетот од обновливи извори изнесува само 33,6 вати по жител, додека во земјите со високи приходи достигнува 1.224 вати по жител.
Тоа покажува дека енергетската транзиција не е само прашање на глобален раст на соларни, ветерни и други обновливи капацитети.
Клучното прашање е каде се градат тие капацитети, кој има корист од нив и дали тие навистина стигнуваат до заедниците кои најмногу имаат потреба од пристап до модерна енергија.
Финансирањето останува слаба точка
Меѓународните јавни финансиски текови за поддршка на чиста енергија во земјите во развој во 2024 година достигнале 24,6 милијарди долари, што е само мало зголемување во однос на 24,4 милијарди долари во 2023 година.
Но, за најмалку развиените земји финансиската поддршка се намалила. Според IEA, тие добиле 3,7 милијарди долари во 2024 година, што е пад од 11% во однос на претходната година.
Дополнителен проблем е структурата на финансирањето. Околу 80% од меѓународното јавно финансирање за чиста енергија во 2024 година било во форма на долг, додека грантовите учествувале со 13%.
За земјите со ниски приходи и високи трошоци за задолжување, тоа значи дека пристапот до чиста енергија често останува ограничен не само од технологијата, туку и од финансиските услови.
Потребно е побрзо темпо до 2030 година
Според IEA, решенијата постојат. Дистрибуираните обновливи извори, off-grid соларните системи и мини-мрежите веќе обезбедуваат пристап до електрична енергија за стотици милиони луѓе и можат да бидат економски исплатливи решенија за оддалечени и рурални области.
За чистото готвење, агенцијата посочува дека електричното готвење, биоетанолот и биогасот стануваат сè поважни решенија.
Но, главната порака од извештајот е дека сегашното темпо не е доволно. Ако светот сака да ја исполни целта за универзален пристап до енергија до 2030 година, ќе бидат потребни посилно политичко лидерство, подобра координација меѓу секторите, повеќе инвестиции и фокус врз земјите и заедниците кои најмногу ризикуваат да останат зад глобалната енергетска транзиција.
Во спротивно, енергетската транзиција ќе продолжи да напредува на глобално ниво, но без да го реши најосновното прашање: дека стотици милиони луѓе во 21 век сè уште немаат пристап до електрична енергија.
ECI

