Енергетската заедница поддржа задолжителни европски правила за прекугранична трговија со гас

ноември 3, 2026

Регулаторниот одбор на Енергетската заедница (ECRB) официјално го поддржа предлогот на Европската комисија за проширување на примената на европските мрежни правила за природен гас на сите гранични точки меѓу договорните страни на Енергетската заедница, како и на нивните граници со земјите членки на Европската Унија.

Соопштението, објавено на 2 ноември 2026 година, претставува важен чекор кон воспоставување поинтегриран регионален пазар на природен гас, со заеднички правила за користење на прекуграничната инфраструктура и пристап до транспортните капацитети.

Досега правната рамка на Енергетската заедница не ја предвидуваше задолжителната примена на овие правила на границите со ЕУ, иако повеќето договорни страни веќе вовеле такви обврски во националното законодавство.

Предлогот треба да биде разгледан на 23 ноември 2026 година од Постојаната група на високо ниво на Енергетската заедница, која е надлежна за неговото усвојување.

Единствени правила за користење на гасната инфраструктура

Предложените измени имаат цел да воспостават усогласени услови за прекуграничен транспорт на природен гас, распределба на капацитетите и размена на информации меѓу операторите.

Иницијативата е поврзана со европската Регулатива (ЕУ) 2024/1789, според која операторите во земјите членки на ЕУ од 5 август 2026 година се обврзани да ги применуваат релевантните мрежни правила и на границите со трети земји, со ограничени привремени исклучоци.

Европската комисија предлага воспоставување соодветна обврска и за договорните страни на Енергетската заедница, со што правилата би се применувале од двете страни на границата.

Предлогот опфаќа измени на правилата за пристап до транспортните мрежи, распределба на прекуграничните капацитети, како и техничка усогласеност и размена на податоци меѓу операторите.

Ваквата усогласеност е важна бидејќи различните национални правила можат да создаваат дополнителни административни и комерцијални пречки за компаниите што тргуваат со гас на повеќе пазари.

Примената на заеднички правила треба да го олесни пристапот до транспортните капацитети, да ја подобри прекуграничната трговија и да создаде услови за поголема конкуренција.

Регионалните цени на гасот остануваат над европскиот просек

Според последниот извештај на Регулаторниот одбор на Енергетската заедница за пазарите на природен гас, просечните увозни цени во повеќето договорни страни во 2025 година биле повисоки од просекот на Европската Унија.

Подеталните податоци за Македонија, Молдавија и Украина покажуваат дека пондерираната просечна увозна цена изнесувала 43,16 евра/MWh, што е за 28% повеќе во споредба со 2024 година.

За споредба, просечната увозна цена во Европската Унија изнесувала околу 36 евра/MWh.

Извештајот укажува дека, и покрај постепеното зголемување на бројот на компании активни во прекуграничната трговија, националните пазари остануваат силно концентрирани.

Во Македонија бројот на компании што транспортираат гас преку границите се удвоил во периодот од 2023 до 2025 година. Сепак, според извештајот, една компанија и понатаму учествувала со 71% во продажбата на природен гас на домашниот пазар.

Во Србија концентрацијата е уште поголема, при што една компанија учествувала со повеќе од 99% во продажбата.

Овие показатели ја нагласуваат потребата од понатамошно отворање на пазарите, подобар пристап до инфраструктурата и создавање услови за влез на нови снабдувачи.

Енергетската заедница оценува дека усогласувањето на правилата може да придонесе за поголема ликвидност на регионалните пазари, посилна конкуренција и подобра сигурност во снабдувањето.

Одлуката се очекува на 23 ноември

Регулаторниот одбор ја повика Постојаната група на високо ниво да го усвои предлогот на состанокот закажан за 23 ноември 2026 година.

Истовремено, упатен е повик до владите, националните регулатори и операторите на транспортните системи да ги отстранат преостанатите пречки за целосна примена на европските мрежни правила.

Поголемата усогласеност на прекуграничните правила е особено значајна за земјите што зависат од увоз на природен гас и имаат ограничен број снабдувачи и транспортни правци.

За Западниот Балкан, примената на заедничките правила претставува важен предуслов за поефикасно користење на постојните и идните гасни интерконекции, како и за пристап до алтернативни извори на снабдување.

Сепак, усвојувањето на регулаторната рамка само по себе не гарантира намалување на цените. Реалните ефекти ќе зависат од нејзината примена, расположливоста на инфраструктурата, пазарната конкуренција и условите за набавка на природен гас.

ECI

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *